ปราสาทหมื่นศรีน้อย

🏛️ ปราสาทหมื่นศรีน้อย

หรือ ปราสาทบ้านโคกปราสาท / พระธาตุหมื่นศรี

ปราสาทหมื่นศรีน้อย ตั้งอยู่ที่ บ้านหมื่นศรีกลาง หมู่ที่ 2 ตำบลหมื่นศรี อำเภอสำโรงทาบ จังหวัดสุรินทร์ เป็นโบราณสถานที่ประกอบด้วยซากอาคารศาสนสถาน ได้แก่ วิหารหรือโบสถ์ และเจดีย์ธาตุ ก่อสร้างด้วยอิฐฉาบปูน และมีส่วนประกอบเครื่องไม้บางส่วน

กรมศิลปากรได้ดำเนินการขุดแต่งโบราณสถานแห่งนี้ในปี พ.ศ. 2530 และมีการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์และค้ำยันโบราณสถานในเวลาต่อมา

📜 ประวัติและอายุสมัย

จากหลักฐานทางสถาปัตยกรรมที่ยังคงเหลืออยู่ ได้แก่ รูปทรงฐานอาคาร กรอบและซุ้มประตู ตลอดจนลักษณะการเรียงอิฐ นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าโบราณสถานแห่งนี้ ได้รับการซ่อมแซมและดัดแปลงในสมัยอยุธยาตอนปลาย หรือประมาณ พุทธศตวรรษที่ 23–24

ลักษณะบางส่วนของอาคารแสดงให้เห็นถึง อิทธิพลทางศิลปกรรมขอม แต่รูปแบบอาคารที่ปรากฏในปัจจุบันสัมพันธ์กับการก่อสร้างและการปรับปรุงในช่วงปลายสมัยอยุธยา จึงเป็นแหล่งที่น่าสนใจสำหรับศึกษาการผสมผสานทางศิลปกรรมในพื้นที่อีสานใต้

🏛️ ลักษณะทางสถาปัตยกรรม

โบราณสถานประกอบด้วย 2 ส่วนสำคัญ ได้แก่

1. วิหารหรืออุโบสถ
เป็นอาคารรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ตั้งอยู่ทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือของเจดีย์ประมาณ 9 เมตร ปัจจุบันเหลือส่วนฐานและผนังด้านตะวันตก ฐานอาคารมีขนาดประมาณ กว้าง 9 เมตร ยาว 13 เมตร และสูง 1.09 เมตร มีประตูทางเข้า 2 ด้าน คือด้านตะวันออกและด้านตะวันตก

จากการขุดแต่งพบชิ้นส่วน ปูนปั้นประดับหลังคาลักษณะคล้ายหางหงส์ 1 ชิ้น รวมทั้งพบลักษณะกรอบและซุ้มโค้งของประตูที่ช่วยในการกำหนดอายุและรูปแบบทางสถาปัตยกรรม

2. เจดีย์ธาตุ
ตั้งอยู่ห่างจากวิหารไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ เดิมเป็นเจดีย์ก่ออิฐ แต่ปัจจุบันพังทลายลงเป็นส่วนมาก จนเหลือสภาพคล้ายเนินดินขนาดใหญ่ โดยกรมศิลปากรได้ดำเนินการขุดแต่งเพื่อศึกษาร่องรอยโครงสร้างเดิม

🪨 จุดเด่นที่น่าสนใจ

• 🏛️ เป็นกลุ่มโบราณสถานที่ประกอบด้วย วิหารและเจดีย์ธาตุ
• 🧱 ก่อสร้างด้วย อิฐฉาบปูน และมีเครื่องไม้ประกอบบางส่วน
• 🪨 พบลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่สะท้อน อิทธิพลศิลปะขอม
• 📜 สันนิษฐานว่ามีการ ซ่อมแซมและดัดแปลงในสมัยอยุธยาตอนปลาย
• 🌿 เป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์และพัฒนาการของชุมชนในพื้นที่อำเภอสำโรงทาบ
• 🏛️ เป็นหนึ่งในโบราณสถานของจังหวัดสุรินทร์ที่กรมศิลปากรเข้าไปตรวจดูแลและอนุรักษ์อย่างต่อเนื่อง

📍 ที่ตั้ง

ปราสาทหมื่นศรีน้อย (ปราสาทบ้านโคกปราสาท)
บ้านหมื่นศรีกลาง หมู่ที่ 2
ตำบลหมื่นศรี อำเภอสำโรงทาบ
จังหวัดสุรินทร์ 32170

ปราสาทหมื่นศรีน้อย

4.3•พิพิธภัณฑ์โบราณคดี

🚗 การเดินทาง

จากตัวเมืองสุรินทร์ใช้ ทางหลวงหมายเลข 226 เส้นทางสุรินทร์–ศีขรภูมิ–สำโรงทาบ ระยะทางประมาณ 51 กิโลเมตร เมื่อถึงบริเวณบ้านหมื่นศรีน้อย ให้เลี้ยวขวาผ่านบ้านหมื่นศรีใหญ่ แล้วเลี้ยวขวาอีกครั้งเข้าสู่พื้นที่โบราณสถานประมาณ 5 กิโลเมตร

🌿 ความสำคัญด้านการท่องเที่ยว

ปราสาทหมื่นศรีน้อยสามารถพัฒนาเป็นจุดเรียนรู้ด้าน ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม และวิถีชุมชน โดยเฉพาะเรื่องราวการเปลี่ยนแปลงของศาสนสถานและรูปแบบสถาปัตยกรรมในพื้นที่อีสานใต้ ซึ่งมีทั้งอิทธิพลศิลปะขอมและการก่อสร้าง/ดัดแปลงในสมัยอยุธยาตอนปลาย

นอกจากนี้ กรมศิลปากรยังคงมีการดูแลพื้นที่อย่างต่อเนื่อง โดยในปี พ.ศ. 2568 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์ ได้ลงพื้นที่ทำความสะอาดและดูแลโบราณสถาน เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการต้อนรับนักท่องเที่ยว